Diety zapobiegające rozwojowi ognisk endometrialnych i łągodzące symptomy choroby

0

Czy mam endometrioze! Jakie badania zrobić? Jak ją leczyć?

Dietoterapia i leczenie farmakologiczne w endometriozie są kluczowe do redukcji ognisk endometrialnych, ale jak się dowiedzieć, czy na pewno choruje na endometrioze?

Ultrasonografia przezpochwowa pozwala wykryć zmiany w przydatkach (torbiele endometrialne) oraz nieprawidłowości anatomiczne, np. zrosty wewnątrzotrzewnowe, zmiany w jajowodach, zmiany w położeniu macicy.  Zmiany torbielowate o podwyższonej echogeniczności, bez obecności unaczynionych struktur wewnątrz torbieli, są charakterystyczne dla endometriozy.
W przypadku endometriozy głęboko naciekającej szczególnie pomocnym narzędziem diagnostycznym umożliwiającym wykrycie endometriozy jest rezonans magnetyczny. Umożliwia precyzyjne określnie umiejscowienia ognisk endometrialnych, zaawansowanie zrostów w miednicy mniejszej, czy stopień zajęcia jelita.  Najczęściej, ogniska głębokiej endometriozy, tj. występujące głębiej niż 5 mm od powierzchni otrzewnej, stwierdza się na więzadłach krzyżowo-macicznych (69,2%), w ścianie pochwy (14,5%) i pęcherza moczowego (6,4%) i jelit (9,9%).

Jednak brak odchyleń w USG nie pozwala na wykluczenie postaci otrzewnowej choroby i nie powinno stanowić podstawy do zaniechania dalszej diagnostyki.

Czułość USG przezpochwowego pozwalającego na wykrycie endometriozy i torbieli endometrialnych w jajnikach szacowana jest na 86%, a swoistość na 100%. Badanie USG przezpochwowe adenomiozy charakteryzuje się 80% czułością oraz 61% swoistością.

W 80% przypadków endometrioza lokalizuje się w jajniku.

Odróżnienie torbieli endometrialnych od krwotocznych, charakteryzuje się tym, że torbiele krwotoczne zmieniają się w czasie i zwykle zanikają w ciągu 2-3 cykli miesięcznych. Wciąż poszukuje się biomarkerów, które pozwalałyby na nieinwazyjną diagnostykę endometriozy.

Obecnie pomocny wydaje się marker CA125. Nie jest jednak specyficzny dla endometriozy i nie stanowi podstawy do postawienia diagnozy, ani do oceny skuteczności leczenia.  Jego podwyższenie obserwowane jest w wielu jednostkach chorobowych.

Leczenie farmakologiczne stanowi ważny aspekt w leczeniu endometriozy. Wykazano, że przyjmowanie dwuskładnikowych preparatów estrogenno-gestagennych (doustnych preparatów antykoncepcyjnych), gestagenów, antygestagenów, analogów gonadoliberyny daje dobre efekty w leczeniu bólu u pacjentek z endometriozą. U chorych w okresie pooperacyjnym, bez planów prokreacyjnych należy zastosować długoterminowe leczenie hormonalne w celu zmniejszenia dolegliwości bólowy i nawrotu torbieli endometrialnych.

W przypadku pacjentek niepłodnych błędem jest natomiast wdrażanie terapii hormonalnej. Nie poprawia ona ich płodności, a nawet powoduje opóźnienie w staraniach o ciąże.

Celem leczenia hormonalnego jest zahamowanie syntezy estrogenów. Działają one stymulująco na wzrost ognisk endometriozy i okazują się szczególnie skuteczne w zapobieganiu nawrotom endometriozy po leczeniu operacyjnym. Efekt ten wiąże się głównie z hamowaniem owulacji. W leczeniu objawowym najczęściej jednak stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne NLPZ, które hamują m.in. produkcję prostaglandyn.

NLPZ jednak mają wiele działań niepożądanych, m.in. owrzodzenia żołądka i hamowanie owulacji.

Swoje miejsce w leczeniu endometriozy znajdują także inhibitory aromatazy. Hamują one konwersję androgenów do estrogenów w jajnikach, tkance tłuszczowej, endometrium i innych tkankach. Aromataza stymuluje syntezę prostaglandyn E2 na zasadzie dodatniego sprzężenia zwrotnego, pobudzając produkcję estrogenów.

Endometrium u zdrowych kobiet nie posiada aromatazy i nie syntezuje estrogenów, w przeciwieństwie do kobiet chorych, których endometrium syntezuje estrogeny w niewielkich ilościach. Najwięcej jednak produkują ich ogniska endometriozy.

Po zastosowaniu inhibitorów aromatazy stężenie estrogenów jest niższe niż przy innych lekach (np. analogach GnRH). Jednak brak badań określających ich bezpieczeństwo i sposób dawkowania.

Kolejnym aspektem leczenia jest postępowanie operacyjne. Ma dobrze udokumentowane efekty, lecz wymaga szerokiego zakresu wiedzy, a niekiedy wysokospecjalistycznych ośrodków leczenia. Operowanie torbieli endometrialnych niesie za sobą negatywne skutki pod postacią zmniejszonej rezerwy jajnikowej, a tym samym szans na zajście w ciąże.

W trakcie laparoskopii oraz laparotomii są uwidacznianie zmiany o typie endometriozy i zmiany im towarzyszące (m.in. zrosty wewnątrzotrzewnowe, niedrożność jajowodów). Badanie histopatologiczne pozwala potwierdzić ogniska chorobowe.

Zabieg pozwala ocenić wygląd macicy i przydatków, ich potencjalne objęcie przez zrosty i ruchomość, drożność jajowodów, stopień zajęcia otrzewnej i zatoki Douglasa.

W przypadku leczenia niepłodności największe znaczenie mają tworzące się zrosty, które mogą powstawać zarówno od samej endometriozy, ale także w wyniku toczących się procesów zapalnych w obrębie miednicy mniejszej i jamy brzusznej.

Żródła:

Karolina Staszak, Endometrioza, WAM, 2020, s. 17.

Pod redakcją prof. Dr. Hab. n. med. M. Wielgosia, Endometrioza, Biblioteka ginekologa praktyka, Via Medica, Gdańsk 2010, s. 16-17, 25,21, 31-33, 50.

Redakcja naukowa, prof. CMKP dr. Hab. n. med. Romuald Dębski, Endokrynologia ginekologiczna, PZWL, Warszawa, 2018, s. 14-19,

Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczącego diagnostyki i metod leczenia endometriozy, Ginekologia i Położnictwo 2012, 83, s. 871-876.

You may also like...